13η ΕΦΟΡΕΙΑ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

 

 

Ναός Αγίου Νικολάου στα Κυριακοσέλια Χανίων: Ο μονόχωρος με τρούλο ναός του Αγίου Νικολάου στα Κυριακοσέλια Αποκορώνου, κτίστηκε σε μια απλούστερη μορφή γύρω στα τέλη της πρώτης χιλιετίας, όπως δείχνουν τα έντονα αρχαϊκά στοιχεία της αρχιτεκτονικής. Μέσα στην τέταρτη δεκαετία του 13ου αιώνα ο ναός ανακαινίστηκε στη σημερινή περίπου μορφή με τον υψηλό τρούλο και τοιχογραφήθηκε. Στις αρχές του 20ου αιώνα κατεδαφίστηκε ο δυτικός τοίχος, προστέθηκε μονόχωρη, καμαροσκέπαστη επέκταση και κατασκευάστηκαν νέα ανοίγματα στον αρχικό ναό. Ο ασυνήθιστης ποιότητας τοιχογραφικός διάκοσμος επεκτείνεται σε όλη την έκταση του ναού με μορφές αγίων στις κάθετες επιφάνειες και σκηνές από το θεομητορικό, το χριστολογικό, το δογματικό και το λειτουργικό κύκλο, και το βίο του Αγίου Νικολάου στις καμπύλες.

Στο διάκοσμο αυτό συνυπάρχουν εικονογραφικά στοιχεία από την παράδοση του προηγούμενου αιώνα, όπως επεκράτησε στην Κρήτη, σε μια πιο προχωρημένη ζωγραφικά τάση, αλλά και εντελώς νέες μορφές με τολμηρή χρήση των χρωμάτων στην απόδοση κυρίως των προσώπων.

Η απεικόνιση του Ομολογητή Νικολάου του Στουδίτη, ο οποίος καταγόταν από την Κυδωνία, σε καίρια θέση, στο βόρειο πεσσό, που υποκαθιστά το τέμπλο, κάνει πιθανή την υπόθεση ότι αρχικά ο ναός είχε αφιερωθεί στη μνήμη του. Η ζωγραφική του ναού δείχνει το καλλιτεχνικό όριο, στο οποίο είχε φτάσει η Κρήτη, πριν από την πλήρη επικράτηση των Βενετών, που παρεμπόδισε την παραπέρα εξέλιξη και είχε ως συνέπεια την επικράτηση λαϊκότροπων τάσεων μέχρι τον επόμενο αιώνα.