13η ΕΦΟΡΕΙΑ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

 

 

Ναός Αγίων Δέκα στους Αγίους Δέκα Ηρακλείου: Ο ναός των Αγίων Δέκα στο κέντρο του ομώνυμου οικισμού της επαρχίας Καινουρίου, είναι κτισμένος στον αρχιτεκτονικό τύπο της τρίκλιτης βασιλικής στη θέση που ήταν το αμφιθέατρο της αρχαίας Γόρτυνας, το "αλώνιον", όπου αναφέρει ο Βίος ότι εμαρτύρησαν οι άγιοι. Οι έρευνες δείχνουν ότι στην ίδια θέση υπήρξε παλιότερος από το μεσοβυζαντινό ναό, ο οποίος μέχρι και σήμερα αποτελεί το κέντρο της λατρείας των σημαντικών αυτών αγίων της Κρήτης. Ο ναός έχει γνωρίσει εκτεταμένες επεμβάσεις στα χρόνια της βενετοκρατίας, ενώ στις αρχές του 20ου αιώνα υπήρξε μια "ενοποιητική" επέμβαση, που του προσέδωσε μια νεοκλασικίζουσα μορφή. Αρχικά φαίνεται ότι ήταν ξυλόστεγος και ότι μετατράπηκε σε καμαροσκέπαστο. Στα εσωράχια των τόξων, που χωρίζουν τα κλίτη σώζονται κατά ζεύγη μορφές αγίων, από τις οποίες της βόρειας τοξοστοιχίας είναι επιζωγραφισμένες. Οι καλύτερα διατηρούμενες μορφές των ιαματικών αγίων Κοσμά και Δαμιανού στο ανατολικό τόξο της νότιας τοξοστοιχίας, παρά τη συμπίεση των σωμάτων λόγω του περιορισμένου χώρου, διακρίνονται για μια υψηλής ποιότητας ζωγραφική στις αρχές του 13ου αιώνα, αντάξιας για ένα σημαντικό λατρευτικό κέντρο, όπως ήταν ο ναός των Αγίων Δέκα.