ΚΔ΄ ΕΦΟΡΕΙΑ

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ

ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

 

 


  

Λατώ

Μια από τις σημαντικές πόλεις - κράτη της Κρήτης, η Λατώ ή Λατώ Ετέρα βρίσκεται περίπου τρία χιλιόμετρα βόρεια από την σύγχρονη Κριτσά, σε υψόμετρο τριακοσίων μέτρων από τη θάλασσα. Είναι κτισμένη σε ένα φυσικό κοίλωμα στις πλαγιές δύο λόφων στο ανατολικό τμήμα του βουνού Φύλακας, και καλύπτεί αρκετά μεγάλη έκταση.

Η πόλη, που αναφέρεται σε πινακίδες της γραμμικής Β γραφής, πήρε το όνομα της από τη Λητώ (Λατώ στα δωρικά). Οι γραπτές πηγές και τα ευρήματα από τις ανασκαφικές έρευνες δείχνουν ότι η περίοδος της ακμής της χρονολογείται στον τέταρτο - δεύτερο αιώνα π.Χ., επιφανειακά όμως ευρήματα από όστρακα δείχνουν ότι υπήρχε κάποιου είδους κατοίκιση ήδη από την ΥΜ ΙΙΙ περίοδο. Λίγο πριν το τέλος του 3ου αιώνα π.Χ. οι Λάτιοι συμμετέχουν στο Κοινόν των κρητικών πόλεων και χρησιμοποιούν την κοινή νομοθεσία, το "διάγραμμα". Το 183 π.Χ. συνάπτουν, μαζί με άλλες πόλεις, συνθήκη με το βασιλιά της Περγάμου Ευμένη.

  Συνθήκες όμως συνάπτούν και με του γείτονες Ολούντιους με τους οποίους από ότι φαίνεται ήταν συχνά σε διαμάχη, γεγονός που επίσης καταδυκνείεται από τα αμυντικά έργα, την απότομη διπλή ακρόπολή και τα τείχη που περιβάλλουν την πόλη.

Η Λατώ παρουσιάζει ενδείξεις πολεοδομικού σχεδιασμού. Η είσοδος γίνεται από μία κεντρική πύλη από την οποία ξεκινάει ένας ανηφορικός δρόμος με ογδόντα περίπου βαθμίδες και ράμπες που οδηγεί ανατολικά και καταλήγει στην Αγορά. Στη νότια πλευρά του δρόμου σώζονται εργαστήρια και 'καταστήματα'. Η βόρεια πλευρά προστατευόταν από ισχυρό τείχος με πύργους οι οποίοι χρησιμοποιούνταν και σαν κατοικίες.

Στη νότια πλευρά της πόλης βρίσκεται ο "Μεγάλος Ναός" που χρονολογείται στο τρίτο μισό του 7ου αιώνα. Το κτίσμα αποτελείται από ένα δωμάτιο με πρόναο, ήταν πιθανότατα χωρίς οροφή και απέδωσε σημαντικό αριθμό ειδωλίων. Μέσα στο ναό σώζεται η βάση ενός λατρευτικού αγάλματος με επιγραφή που είναι όμως πολύ φθαρμένη για να επιτρέπει την αναγνώριση της θεότητας. Μπροστά από το κτίσμα διατηρείται ένας βωμός με δύο αναβαθμίδες.

Η Αγορά αποτελεί τον πυρήνα της πόλης. Κατά την ελληνιστική περίοδο ήταν ένας εκτεταμένος πενταγωνικός χώρος (περίπου 20 επί 30 μέτρα) που περιέκλειε ένα μικρό ορθογώνιο ναό χωρίς κίονες και μία βαθιά δεξαμενή που αρχικά ήταν καλυμμένη. Η δεξαμενή που είναι φτιαγμένη μέσα στο φυσικό βράχο, είχε ζωτική σημασία για την πόλη που δεν χαρακτηριζόταν από συχνές βροχοπτώσεις και δεν είχε πρόσβαση σε φυσικές πηγές ή ποτάμια.

Στη νότια πλευρά της Αγοράς υπάρχει μία ορθογώνια 'εξέδρα' ελληνιστικών χρόνων με δύο αναβαθμίδες λαξευμένες εν μέρει στο βράχο. Στη δυτική πλευρά βρίσκεται μία δωρική στοά με πεζούλι και χαλικόστρωτο δάπεδο.

Η βόρεια πλευρά της Αγοράς οριοθετείται από το πρυτανείο: μπροστά, σειρές από βαθμίδες που χρονολογούνται στον 7ο αιώνα οδηγούν στο κυρίως κτίριο. Οι βαθμίδες χωρίζονται σε τρεις κερκίδες και διαθέτουν δύο κλιμακίδες για να διευκολύνεται η πρόσβαση. Στα δυτικά υπήρχαν δύο μικρότερα δωμάτια που ίσως φύλαγαν τα ζώα που προοριζόταν για θυσία. Το κυρίως πρυτανείο αποτελείται από δύο μεγαλύτερα δωμάτια, το ένα από τα οποία προφανώς στέγαζε το συσσίτιο των μελών των εταιριών, και δύο μικρότερους χώρους στα βόρεια οπού ίσως κρατούνταν τα αρχεία της πόλης.

Ένα συγκρότημα κτιρίων με ευθύγραμμες σειρές από βαθμίδες κτισμένες ή λαξευμένες στο βράχο που ερμηνεύεται σαν θέατρο, χρονολογείται επίσης στην ελληνιστική εποχή.

Η Λατώ κατοικήθηκε μέχρι το τέλος του 2ου, αρχές του 1ου αιώνα οπότε πιθανότατα και εγκαταλείφθηκε.