Οι Μυκηναίοι στην Κρήτη

Μετά τις μεγάλες καταστροφές στην Κρήτη γύρω στο 1450 παρουσιάζονται σημαντικές αλλαγές στην Κρήτη. Τα ανάκτορα είναι πλέον ερείπια. Μόνο η Κνωσός ξαναχτίζεται, αλλά τώρα φαίνεται ότι γίνεται αλλαγή δυναστείας και υπάρχει μια διαφορετική άρχουσα τάξη. Η γραφή αλλάζει, η Γραμμική Α εξαφανίζεται, και παρουσιάζεται η γραμμική Β. Ενώ η γραμμική Α δεν έχει αναγνωσθεί, η Γραμμική Β έχει αποκρυπτογραφηθεί και αποδίδει μια πανάρχαια ελληνική διάλεκτο.

 Βλέπουμε λοιπόν ότι τώρα οι Μυκηναίοι έχουν εγκατασταθεί στην Κνωσό δίνοντας τέλος στη Μινωική θαλασσοκρατία. Την ίδια εποχή παρουσιάζονται στην Κνωσό οι τάφοι των πολεμιστών που αποδίδουν Μυκηναϊκά ταφικά έθιμα. Η παρουσία των μυκηναίων πολεμιστών και του μυκηναίου άνακτα στην Κνωσό αποδεικνύεται και από τα κείμενα της Γραμμικής Β, όπου φαίνεται ότι το σύστημα που επικρατούσε ήταν αντίστοιχο πια με αυτό της μυκηναϊκής Ελλάδας.
Υστερομινωική ΙΙΙΑ/Β κεφαλή πολεμιστή από θολωτό τάφο στη Φυλακή Αποκορώνου  

Τα ταφικά έθιμα της Κρήτης είναι τώρα ανάλογα με αυτά της κυρίως Ελλάδας. Οι νεκροί θάβονται σε θαλαμοειδείς τάφους σκαμμένους στο μαλακό φυσικό βράχο και σε χτιστούς θολωτούς τάφους που όμως δεν έχουν την λαμπρότητα της κατασκευής που έχουν πολλοί από τους θολωτούς της κυρίως Ελλάδας. Το τελευταίο ανάκτορο της Κρήτης, το Μυκηναϊκό ανάκτορο της Κνωσού, καταστράφηκε περίπου το 1380 π.Χ. Μετά την καταστροφή του η Κρήτη χάνει την ηγετική της θέση στο Αιγαίο και υποκαθίσταται από τους Μυκηναίους. Ωστόσο, η πολιτιστική παράδοση της Κρήτης παρέμεινε ζωντανή και συνέχισε να είναι σημαντικό εμπορικό κέντρο στη νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Σφραγιδοκύλινδρος του 14ου αιώνα πιθανόν από τους Αστρακούς Κνωσού.  

Η αλληλοεπίδραση των πολιτισμών διακρίνεται ιδιαίτερα σε μια κατηγορία σφραγιδοκυλίνδρων του 15ου και 14ου αιώνα, των οποίων η διακόσμηση είναι ένα αμάλγαμα Μινωικών, Κυπριακών, Ανατολικών και Αιγαιακών στοιχείων και η διάδοση τους είναι ευρεία στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.

Συνήθως είναι φτιαγμένοι από αιματίτη, ενώ τα κέντρα κατασκευής τους δεν είναι με βεβαιότητα γνωστά. Ωστόσο θα πρέπει να κατασκευάζονταν σε κέντρα όπου το πολύπλοκο ιδεολογικό και μυθολογικό τους περιεχόμενο ήταν κατανοητό.

  Σχέδιο σφραγιδοκύλινδρου από το Ιδάλιο με σκηνή πομπής και σπονδών

 

Ανάμεικτα πολιτιστικά στοιχεία παρουσιάζουν και ορισμένα αγγεία και ελεφαντοστά της εποχής. Οι πρώτες ύλες, οι χαυλιόδοντες δηλαδή του ελέφαντα ή του ιπποποτάμου εισάγονται στην Κρήτη το Αιγαίο και την Κύπρο από την Αίγυπτο ή τη Συρία, ή και από τις δύο περιοχές.Τα παλαιότερα εργαστήρια κατασκευής ελεφαντοστών έχουν βρεθεί στη Νεοανακτορική Κρήτη, στη Ζάκρο και την Κνωσό. Αριστουργήματα όπως ο "κούρος του Παλαικάστρου" αποδεικνύουν την ικανότητα των Μινωιτών τεχνιτών.

Χαυλιόδοντας (1450 π.Χ.) από τη Ζάκρο  

Ωστόσο μετά το 1450 φαίνεται ότι η ελεφαντουργία γνώρισε ιδιαίτερη ακμή στα Μυκηναϊκά κέντρα των οποίων τα προϊόντα είχαν ευρεία διάδοση, μέχρι την Κύπρο και τη Συρία.

Την επίδραση της Κρήτης στην ιδεολογία των γύρω περιοχών την διακρίνουμε ιδιαίτερα στα ταφικά έθιμα. Ήδη από την Πρώιμη Εποχή του χαλκού οι Κρήτες χρησιμοποιούσαν σαρκοφάγους, δηλαδή πήλινα φέρετρα για την εναπόθεση των νεκρών. Η χρήση τους συνεχίσθηκε στη Μέση και Ύστερη Εποχή του χαλκού. Το 14ο αιώνα εμφανίζονται σαρκοφάγοι σε τάφους στο Ισραήλ, στις Γκέζερ και Άκο, ενώ το 13ο αιώνα στην Τανάγρα της Βοιωτίας υπάρχει ολόκληρο Μυκηναϊκό νεκροταφείο όπου η χρήση των σαρκοφάγων είναι συχνή και η χρήση τους έχει σημειωθεί και σε άλλα σημεία του Μυκηναϊκού κόσμου. Προς το τέλος της Εποχής του Χαλκού λουτήρες Κρητομυκηναϊκού τύπου εμφανίζονται σε οικισμούς και τάφους της Κύπρου.